Dơi, rắn hay tê tê đã truyền virus corona mới cho người?

Có phải dơi đã truyền 2019-nCoV cho người?

Tại sao dơi có thể là nguồn chứa Arbovirus bao gồm coronavirus (CoV)?

Dơi được biết đến là nơi trú ngụ và truyền nhiều loại virus mới nổi và tái phát, nhiều loại trong số đó gây bệnh cực kỳ nguy hiểm ở người nhưng không gây bệnh lý nghiêm trọng ở vật chủ dơi: henipavirus (Nipah và Hendra), filovirus (Ebola và Marburg), và coronavirus (SARS-CoV và MERS-CoV). Các chu kỳ lây truyền trực tiếp thường liên quan đến những đợt bùng phát này, với virus bị thải ra trong phân dơi, nước tiểu và nước bọt.

Một phương thức lây truyền virus bổ sung giữa dơi và người cần thăm dò thêm là sự lây lan của bệnh thông qua các vec tơ động vật. Mặc dù các ổ sinh thái của dơi chứa nhiều động vật chân đốt hút máu (ví dụ: muỗi, ve, bọ cắn, v.v.), chúng được biết là đóng vai trò nhất định trong việc truyền các arbovirus quan trọng về mặt y tế, nhưng chúng ta còn biết rất hạn chế về mối quan hệ giữa dơi và virus.

Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục tìm hiểu dơi hoạt động thế nào như một ổ chứa virus được truyền thông qua động vật chân đốt hút máu. Việc kiểm tra huyết thanh và phân lập virus từ dơi sống tự do hoặc dơi nuôi nhốt đã khám phá ra bốn nhóm arbovirus (Bunyavirales, Flaviviridae, Reoviridae, Togaviridae). Hơn nữa, các mối liên hệ sinh thái giữa dơi và động vật hút máu mang virus đã được mô tả, ví dụ, máu dơi trong muỗi, nuốt muỗi bởi dơi, v.v..

Cuối cùng, vẫn còn các lỗ hổng kiến thức liên quan đến các ngoại ký sinh trùng hút máu như bọ dơi, bọ giường (Cimicidae) và ruồi dơi (Nycteribiidae và Streblidae), đồng thời cần tiếp tục các hướng nghiên cứu phát hiện trong tương lai về đặc điểm của mối quan hệ giữa virus và dơi.

Đặc biệt đối với nhóm coronavirus, dơi cũng được suy đoán là ổ chứa một số loại virus mới nổi bao gồm cả coronavirus (CoV) gây bệnh nghiêm trọng ở người và động vật nông nghiệp. Chúng bao gồm CoV gây ra hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS), hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS), dịch tiêu chảy lợn (PED) và hội chứng tiêu chảy cấp tính nặng (SADS). Dơi bị nhiễm bệnh tự nhiên hoặc nhiễm bệnh thực nghiệm đã không cho thấy các dấu hiệu lâm sàng của bệnh. Những quan sát này đã cho phép các nhà nghiên cứu suy đoán rằng dơi là ổ chứa tiềm năng hoặc vật chủ tổ tiên cho một số CoV.

Dơi có hệ thống miễn dịch độc đáo giúp cho virus tồn tại và truyền nhiễm?

Các nhà khoa học đã theo dõi các đợt bùng phát CoV được suy đoán là có nguồn gốc từ loài dơi. Điều này đã cho phép các nhà nghiên cứu xác định sự thích nghi độc đáo ở loài dơi có thể cho phép chúng nuôi dưỡng CoV mà không bị bệnh nặng. Họ suy đoán về các nghiên cứu trong tương lai rất quan trọng để xác định làm thế nào dơi có thể chứa nhiều chủng CoV và các yếu tố cho phép các virus này nhảy ra từ dơi đến các động vật có vú khác.

Dơi chứa vô số virus và một số virus này có thể đã nhiễm sang các loài khác bao gồm cả con người. Các sự kiện truyền nhiễm là rất hiếm và một số yếu tố phải liên kết để tạo ra các đại dịch. Một trong những yếu tố này là sự gia tăng virus của dơi. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng dơi có cơ chế phòng vệ độc đáo cho phép chúng bị nhiễm virus dai dẳng hoặc lây muộn. Các yếu tố dẫn đến sự gia tăng truyền nhiễm virus ở các cá thể dơi liên tục bị nhiễm sẽ tạo điều kiện cho virus phát tán khắp quần thể dơi. Điểm độc đáo là dơi có một hệ thống phòng thủ miễn dịch cho phép điều chỉnh sự nhân lên của virus và có các cơ chế phân tử khác nhau có vai trò trong việc thay đổi mối quan hệ giữa virus và dơi một cách cân bằng, từ đó giúp truyền nhiễm virus ở dơi một cách ổn định.

Dịch bệnh lần này bắt đầu từ Coronavirus ở dơi tại Trung Quốc?

Trong hai thập kỷ qua, ba loại coronavirus động vật đã được xác định là nguyên nhân gây ra dịch bệnh quy mô lớn bao gồm Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS), Hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS) và Hội chứng tiêu chảy cấp tính ở lợn (SADS). SARS và MERS lần lượt xuất hiện vào năm 2003 và 2012 và gây ra đại dịch toàn cầu cướp đi sinh mạng của hàng ngàn người, trong khi SADS tấn công ngành chăn nuôi lợn vào năm 2017. Chúng có những đặc điểm chung, như chúng đều gây bệnh cho người hoặc gia súc. Các tác nhân có nguồn gốc từ dơi, và hai trong số chúng có nguồn gốc từ Trung Quốc. Do đó, rất có khả năng các đợt bùng phát coronavirus trong tương lai của SARS hoặc MERS sẽ bắt nguồn từ dơi, và có nhiều khả năng điều này sẽ xảy ra ở Trung Quốc. Do đó, việc điều tra coronavirus ở dơi trở thành một vấn đề cấp bách để phát hiện các dấu hiệu cảnh báo sớm, từ đó giảm thiểu tác động của những đợt bùng phát trong tương lai như vậy ở Trung Quốc. Những chủ đề chính cần quan tâm là sự đa dạng của virus, vật chủ chứa và sự phân bố địa lý của coronavirus ở dơi tại Trung Quốc, và dự đoán các điểm nóng virus và khả năng lây truyền chéo của chúng.

Cho đến khả năng coronavirus ở dơi lây nhiễm ra toàn cầu?

Dơi là một nhóm động vật có vú độc nhất của Bộ Chiroptera. Chúng rất đa dạng và là nhóm động vật có vú có số lượng loài lớn thứ hai. Các loại tế bào và thụ thể của chúng rất đa dạng đến mức có thể tạo điều kiện cho chúng trở thành vật chủ tiềm năng của nhiều loại virus. Dơi là nhóm động vật có vú duy nhất có khả năng bay ổn định, cho phép chúng phát tán các loại virus mà chúng chứa chấp và tăng cường cơ hội lây truyền giữa các loài.

Trước khi dịch SARS, dơi không được biết đến là vật chủ của CoV. Trong 15 năm qua, dơi đã được tìm thấy là vật chủ của trên 30 loại CoV với bộ gen hoàn chỉnh được giải trình tự và nhiều hơn nữa nếu tính cả những loại CoV chưa được giải trình tự bộ gen. Trong số bốn chi CoV, chỉ có alphaCoV và betaCoV được tìm thấy ở dơi. Nhìn chung, cả alphaCoV và betaCoV đã được phát hiện từ dơi ở Châu Á, Châu Âu, Châu Phi, Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Châu Úc; nhưng alphaCoV dường như phổ biến hơn so với betaCoV và tỷ lệ phát hiện của chúng cũng cao hơn. Đối với betaCoV, chỉ có các dưới chi Sarbecovirus, Merbecovirus, Nobecovirus và Hibecovirus đã được phát hiện trên dơi. Đáng chú ý nhất, dơi móng ngựa là ổ chứa SARS-CoV và một số betaCoV thuộc dưới chi Merbecovirus có liên quan chặt chẽ với MERS-CoV. Ngoài sự tương tác giữa các loài dơi khác nhau, sự tương tác giữa dơi và động vật, dơi và con người (chẳng hạn như sự hiện diện của dơi còn sống ở các chợ và nhà hàng ẩm ướt ở miền Nam Trung Quốc), là rất quan trọng đối với việc truyền CoV giữa các loài và có thể dẫn đến bùng phát lây nhiễm trên toàn cầu.

Rắn hay dơi đã truyền 2019-nCoV sang người?: Những bằng chứng di truyền

Rắn đã truyền 2019-nCoV sang người?

Sự bùng phát bệnh viêm phổi do virus hiện nay ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc, là do một loại coronavirus mới được đặt tên là 2019-nCoV bởi Tổ chức Y tế Thế giới, được xác định bằng cách giải mã bộ gen RNA của virus. Nhiều bệnh nhân có khả năng tiếp xúc với động vật hoang dã tại chợ bán buôn hải sản Vũ Hán, nơi gia cầm, rắn, dơi và các động vật nuôi khác cũng được bán. Để xác định vật chứa virus tiềm năng, Ji và cộng sự từ Trường Đại học Bắc Kinh đã tiến hành phân tích và so sánh trình tự hệ gen của các chủng coronavirus mới (2019-nCoV).

Kết quả thu được từ các phân tích này được công bố vào ngày 22/1/2020 cho thấy rằng 2019-nCoV dường như là một virus tái tổ hợp giữa coronavirus ở dơi và một coronavirus không rõ nguồn gốc. Sự tái tổ hợp xảy ra trong glycoprotein của virus, giúp nhận biết thụ thể bề mặt tế bào. Ngoài ra, các phát hiện mới còn cho thấy rắn là ổ chứa động vật hoang dã có xác suất cao nhất cho 2019-nCoV dựa trên sự tương đồng trình tự gen mã hóa giống với ở rắn hơn so với ở các động vật khác. Từ đó, nhóm nghiên cứu cho rằng tái tổ hợp tương đồng trong glycoprotein tăng đột biến có thể góp phần làm cho virus truyền chéo giữa các loài từ rắn sang người.

Dơi đã truyền 2019-nCoV sang người?

Chỉ một tuần ngay sau công bố trên, vào ngày 29/1/2020, phân tích của các nhà di truyền học tại Đại học Quốc gia Hy Lạp về hệ gen của 2019-nCoV so với corona ở dơi (BatCoV RaTG13) cho thấy mức độ tương đồng di truyền giữa 2 virus này là 96,3%, trong đó BatCoV từ dơi không cung cấp biến thể chính xác gây ra sự bùng phát ở người, còn 2019-nCoV gây bệnh ở người rất có thể có nguồn gốc từ dơi. Các bằng chứng cũng cho thấy hệ gen của 2019-nCov không phải là khảm, bao gồm gần một nửa bộ gen của một dòng khác biệt trong nhóm betaCoV. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn cần tiếp tục nghiên cứu những đặc điểm bộ gen và mối liên hệ tiềm năng của chúng với đặc điểm virus và độc lực ở người.

Hay là tê tê? – Một nghi phạm tiềm năng trong việc truyền nhiễm 2019-nCoV cho người

Từ rắn đến tê tê?

Mặc dù công bố của một số nhà khoa học bị mất uy tín trước đó khi đã chỉ ra rắn là một nghi phạm tiềm năng nhưng hiện vẫn không có căn cứ để cho rằng nhiều loài ứng cử viên trong thị trường động vật hoang dã Vũ Hán có thể gây ra dịch bệnh này.

Các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã tiếp tục điều tra nguồn gốc động vật của dịch coronavirus gây chết người ở Trung Quốc và công bố vào ngày 6/2/2020 rằng loài tê tê đang bị đe dọa có thể là “mối liên kết bị mất” giữa dơi và người, nhưng các nhà khoa học khác cho biết việc tìm kiếm có thể chưa kết thúc.

Sự bùng phát SARS vào năm 2002-3, liên quan đến một chủng coronavirus khác, đã được lây truyền từ con cầy hương, một loài thú nhỏ bị săn lùng làm thực phẩm ở Trung Quốc.

Thiếu manh mối: có phải là tê tê?

Nhiều động vật có khả năng truyền virus cho các loài khác và gần như tất cả các chủng coronavirus truyền nhiễm cho người có nguồn gốc từ động vật hoang dã.
Dơi được cho có thể là loài mang mầm bệnh mới nhất, đã lây nhiễm ít nhất 34.878 người và giết chết hơn 724 người trên toàn thế giới, chủ yếu ở Trung Quốc nơi dịch bệnh bắt nguồn.

Như đã phân tích ở trên, một nghiên cứu di truyền gần đây cho thấy chủng virus hiện đang lây lan ở người giống hệt 96% với loài dơi được tìm thấy.
Nhưng theo Arnaud Fontanet, từ Viện Pasteur của Pháp, căn bệnh này có khả năng không chuyển thẳng từ dơi sang người. “Chúng tôi nghĩ rằng có một động vật khác là trung gian”, ông nói với AFP.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus từ dơi thiếu bộ phận cần thiết để bám vào các thụ thể tế bào của con người. Nhưng vẫn chưa rõ động vật nào là manh mối bị thiếu.
Fontanet tin rằng vật trung gian “có lẽ là động vật có vú”, có thể thuộc về họ lửng.

Sau khi thử nghiệm hơn 1.000 mẫu từ động vật hoang dã, các nhà khoa học tại Đại học Nông nghiệp Nam Trung Quốc đã tìm thấy trình tự bộ gen của virus trong tê tê giống hệt 99% so với các bệnh nhân coronavirus, hãng tin Tân Hoa Xã đưa tin.

Nhưng các chuyên gia khác kêu gọi cần thận trọng.
“Đây không phải là bằng chứng khoa học”, James Wood, Trưởng khoa Thú y tại Đại học Cambridge, nói. “Các cuộc khảo sát tại các khu hệ động vật là vô cùng quan trọng, nhưng kết quả phải được công bố để thế giới đánh giá.”
“Đơn giản chỉ cần báo cáo phát hiện RNA virus với độ tương đồng 99% là không đủ”, ông nói thêm.

Sự tìm kiếm vô vọng?

Để xác định cụ thể thủ phạm, các nhà nghiên cứu sẽ cần kiểm tra từng loài được bán trên thị trường – một điều gần như không thể vì hiện tại nó đã bị cấm vĩnh viễn.
Martine Peeters, một nhà virus học tại Viện Nghiên cứu và Phát triển (IRD) của Pháp, đã làm việc trong nhóm xác định động vật chủ của virus Ebola trong các dịch bệnh gần đây.

Họ phát hiện ra rằng đó thực sự là một con dơi truyền virus cho con người và Peeters tin rằng đó có thể là trường hợp xảy ra trong thời gian này.
Trong nghiên cứu về Ebola của cô, “chúng tôi đã thu thập hàng ngàn con dơi từ một số địa điểm ở Châu Phi”, Peeters nói với AFP.
Fontanet nói rằng các nhà nghiên cứu Trung Quốc cũng đang làm như vậy.
“Họ nói rằng họ đã phân tích các mẫu từ một chiếc xe tải rác”, ông nói. “Họ không nói điều đó, nhưng tôi nghĩ có khả năng đó là phân có ở xung quanh.”

Tại sao nó quan trọng?

Mặc dù có thể là quá muộn cho đợt bùng phát này, việc xác định động vật mang mầm bệnh cho coronavirus mới có thể chứng minh sự sống còn trong việc ngăn chặn các đợt bùng phát trong tương lai.
Ví dụ, ở Trung Quốc, cầy hương bị cấm bán để lấy thực phẩm sau đại dịch SARS.

Eric Leroy, một nhà virus học và bác sĩ thú y tại IRD cho biết việc tìm kiếm cũng có thể mang lại kết quả nhanh chóng như trong trường hợp SARS hoặc nó có thể mất nhiều năm.
“Với Ebola, nghiên cứu bắt đầu vào năm 1976 và chúng tôi không thấy kết quả đầu tiên được công bố cho đến năm 2005”, ông nói với AFP.

Một yếu tố quyết định có thể là tỷ lệ phần trăm tương đồng với loài bị nhiễm bệnh.
Leroy nói: “Nếu đó là thấp, ít hơn một phần trăm chẳng hạn, điều đó rõ ràng sẽ làm giảm khả năng bạn bị nhiễm bệnh từ con vật đó”.

Ngăn chặn dịch bệnh trong tương lai?

Đối với Fontanet, coronavirus chỉ là ví dụ mới nhất về hậu quả tai hại tiềm tàng của việc con người tiêu thụ động vật hoang dã mang virus.
Ông nói rằng Trung Quốc cần phải “thực hiện các biện pháp khá triệt để chống lại việc bán động vật hoang dã ở các chợ”.

Bắc Kinh đã cấm hành vi này, nhưng chỉ chuyển sang làm vào tháng trước, khi dịch bệnh đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
“Mỗi lần, chúng ta cố gắng dập lửa, và một khi nó bùng cháy ra ngoài, chúng ta chờ đợi đợt cháy tiếp theo”, Francois Renaud, nhà nghiên cứu tại Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia có trụ sở tại Paris cho biết.

Ông đề nghị lập một danh sách theo dõi tất cả các loài động vật có khả năng truyền virus cho người.
“Bạn cần phải xem dịch bệnh trước khi chúng đến, và do đó bạn cần phải chủ động”, ông nói.

Công việc tiếp tục?

Đáng chú ý có một nghiên cứu của các nhà khoa học từ Viện Công nghệ Ấn Độ được công bố sớm (chưa được phản biện khoa học) trên BioRxiv vào ngày 31/1/2020.

Nhóm tác giả đã chỉ ra hệ gen nCoV rất giống với coronavirus từ dơi, ngoại trừ có 4 đoạn chèn “có vẻ nhân tạo” trong trình tự glycoprotein của hệ gen mà kết hợp lại có thể mã hóa vị trí liên kết thụ thể của protein ở virus HIV, điều này giúp cho chúng dễ lây nhiễm sang người. Điều này làm tăng nghi ngờ về một loại “vũ khí sinh học” bị rò rỉ từ Vũ Hán, Trung Quốc. Hơn nữa, một số nước như Thái Lan và Nga đã công bố một số thuốc chữa HIV có thể giúp hỗ trợ điều trị nCoV, và việc săn lùng các loại thuốc này ở Trung Quốc cũng được báo chí đăng tải trong các tuần qua. Mặc dù những điều trên có thể không liên quan với nhau về mặt khoa học, người ta vẫn có thể đưa ra những dự đoán của riêng mình.

Hiện nay bản thân tác giả của bài báo trên đã rút công bố khỏi trang web tạp chí để chỉnh sửa lại do cần xem lại cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu và do có những tranh luận trong giới nghiên cứu.

Những điều này cho thấy chỉ có các bằng chứng di truyền là chưa đủ để kết luận và còn nhiều tranh cãi về con đường lây truyền của nCoV.

Trong khi đó, các nghiên cứu giải trình tự toàn bộ hệ gen của nCoV vẫn đang tiếp tục được công bố với các chủng khác nhau. Kết quả hiện tại cho thấy các trình tự hệ gen nCoV giống nhau đến trên 99%, giống SARS trên 98% và giống coronavirus từ dơi trên 96%. Điều này giúp cho việc tiếp tục xác định nguồn gốc virus, phương thức truyền bệnh, phát triển các bộ kít chẩn đoán, xác định các đích của thuốc, và nghiên cứu phát triển các vắc xin phòng trị bệnh.

Viet’s Post đăng lần đầu và tổng hợp từ nhiều nguồn (ScienceAlert, MDPI, NCBI, BioRxiv)

Tin liên quan


    Sự kiện này đã kết thúc hoặc chủ đề này không còn được quan tâm

Advertisements

Hãy bình luận đầu tiên

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.